Historia rozwoju reta­tru­tydu

Retatrutyd nie pojawił się znikąd. Jest efektem ponad dziesięciu lat pracy nad hormonami jelitowymi i pomysłu, że jeden zaprojektowany peptyd mógłby działać jednocześnie na kilka receptorów hormonalnych. Ta strona opisuje drogę od wczesnej koncepcji do dzisiejszego dużego programu klinicznego.

Od jednego receptora do trzech

Pierwsze leki oparte na GLP-1, wprowadzone w pierwszej dekadzie XXI wieku, działały na pojedynczy receptor. W latach 2010. kilka zespołów akademickich i przemysłowych zaczęło projektować „koagonistów”, łączących aktywność GLP-1 z aktywnością GIP lub glukagonu, w nadziei na silniejsze efekty metaboliczne niż w przypadku jednego hormonu. Podwójny agonista GIP i GLP-1 firmy Lilly, tirzepatyd, jako pierwszy z nich trafił na rynek. Retatrutyd poszedł o krok dalej, dodając receptor glukagonu.

Projekt w laboratorium i pierwsze dawki u ludzi

Naukowcy Lilly opisali cząsteczkę, wówczas znaną tylko jako LY3437943, w artykule w Cell Metabolism z 2022 roku, którego tytuł streszczał jego zakres: od odkrycia do klinicznego dowodu słuszności koncepcji. Artykuł przedstawiał trzy elementy: profil receptorowy w testach komórkowych, wpływ na masę ciała i poziom cukru we krwi u otyłych myszy oraz pierwsze badanie u ludzi z rosnącymi dawkami pojedynczymi. Po jednym wstrzyknięciu spadek masy ciała był nadal widoczny 43 dni później, a zachowanie leku w organizmie przemawiało za dawkowaniem raz w tygodniu.

Następnie przeprowadzono badanie fazy 1b z dawkami wielokrotnymi u 72 dorosłych z cukrzycą typu 2. Prowadzono je w czterech ośrodkach w USA od grudnia 2019 do grudnia 2020 roku i opublikowano w The Lancet pod koniec 2022 roku. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi były dolegliwości żołądkowo-jelitowe, poziom cukru we krwi spadał w grupach z wyższymi dawkami, a masa ciała zmniejszała się zależnie od dawki.

Nazwa i przełom w fazie 2

Gdy w 2023 roku opublikowano wyniki fazy 2, substancja miała już swoją międzynarodową nazwę niezastrzeżoną: retatrutyd. W czerwcu 2023 roku dwa badania fazy 2 przedstawiono na kongresie American Diabetes Association i opublikowano tego samego dnia: jedno u 338 dorosłych z otyłością (New England Journal of Medicine) i jedno u 281 dorosłych z cukrzycą typu 2 (The Lancet). Wyniki dotyczące masy ciała w badaniu nad otyłością, czyli średni spadek o około 24% w grupie z najwyższą dawką po 48 tygodniach, szeroko komentowały media, bo przewyższały wszystko, co wcześniej pokazały badania leków hormonalnych.

Kolejne analizy tych samych badań dotyczyły tłuszczu w wątrobie (Nature Medicine, 2024), składu ciała mierzonego metodą DXA (The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2025) oraz wskaźników lipidowych i zapalnych (2026).

Programy fazy 3

Lilly rozpoczęło badania fazy 3 w 2023 roku w ramach dwóch programów. TRIUMPH obejmuje otyłość i jej powikłania. Według opublikowanego artykułu o jego założeniach składa się z czterech badań rejestracyjnych z udziałem ponad 5800 uczestników, dotyczących masy ciała, obturacyjnego bezdechu sennego, choroby zwyrodnieniowej kolan oraz osób z rozpoznaną chorobą serca i naczyń. TRANSCEND obejmuje cukrzycę typu 2. Osobne badania dotyczą czynności nerek (TRANSCEND-CKD) oraz długoterminowych wyników sercowo-nerkowych (TRIUMPH-Outcomes).

2026: pierwsze wyniki fazy 3

• Maj 2026: Lilly ogłosiło pierwsze wyniki fazy 3 w otyłości, podając średni spadek masy ciała o 28% po 80 tygodniach leczenia.
• Czerwiec 2026: w The Lancet opublikowano TRANSCEND-T2D-1, pierwsze badanie fazy 3 w cukrzycy.
• Lipiec 2026: Lilly poinformowało, że dwa kolejne badania fazy 3 w otyłości osiągnęły swoje cele, i zapowiedziało złożenie wniosków o zatwierdzenie w 2027 roku.
• Sierpień 2026: Lilly uruchomiło program wczesnego dostępu dla ograniczonej grupy pacjentów przed ewentualnym zatwierdzeniem.

Co dalej

Organy regulacyjne ocenią retatrutyd dopiero wtedy, gdy Lilly złoży pełny wniosek, a taka ocena zwykle trwa rok lub dłużej. Do czasu decyzji retatrutyd pozostaje substancją badaną, niezależnie od wyników poszczególnych badań. Kilka badań, w tym długoterminowe badania wyników, wciąż trwa i wpłynie na to, jak organy ocenią korzyści i ryzyko.